Con tuổi teen chưa đủ 60 phút vận động mỗi ngày: cha mẹ làm gì

Trẻ em và thanh thiếu niên được khuyến nghị vận động ít nhất 60 phút mỗi ngày, nhưng phần lớn trẻ Việt Nam 11–17 tuổi chưa đạt mức này: khoảng 91% bé gái và 82% bé trai. Cha mẹ không cần tìm một môn thể thao bài bản ngay; cộng dồn các khoảng vận động ngắn trong ngày như đạp xe đi học, chơi cầu lông sau bữa tối, đi bộ cùng gia đình đã là bước đầu có ích. Quan trọng là đều đặn và con thấy vui.

Con số khiến nhiều phụ huynh giật mình

Đầu tháng 10/2026, nhân Ngày Sức khỏe tâm thần thế giới, các chuyên gia y tế kêu gọi vận động mỗi ngày để nuôi dưỡng sức khỏe tinh thần. Viet Nam News ngày 3/10/2026 dẫn số liệu: ở Việt Nam, 91% bé gái và 82% bé trai từ 11 đến 17 tuổi chưa đạt 60 phút vận động thể chất mỗi ngày. Trên thế giới, khoảng 80% thanh thiếu niên không đạt mức vận động khuyến nghị. UNICEF ước tính tỷ lệ trẻ em và thanh thiếu niên Việt Nam gặp các vấn đề sức khỏe tâm thần phổ biến ở mức 8–29%.

Số liệu toàn cầu trong tờ thông tin về hoạt động thể chất của WHO cũng đáng chú ý: cứ bốn thanh thiếu niên 11–17 tuổi thì một em cho biết không có ngày nào vận động trong tuần trước đó, và 86% có ít hơn bảy ngày vận động. Bé gái báo cáo không có ngày vận động nào nhiều hơn bé trai (28% so với 22%).

Vận động mang lại gì cho tuổi mới lớn

WHO liệt kê lợi ích của hoạt động thể chất ở trẻ và thanh thiếu niên: thể lực tốt hơn, sức khỏe tim mạch chuyển hóa và xương tốt hơn, kết quả nhận thức và sức khỏe tâm thần tốt hơn, ít mỡ cơ thể hơn. Ngồi nhiều thì đi kèm nguy cơ tăng mỡ và ngủ ít hơn.

Với phụ huynh đang lo con học không kịp, điểm cần lưu ý là "kết quả nhận thức" nằm ngay trong danh sách lợi ích. Một giờ vận động không lấy mất thời gian học mà thường giúp con tập trung tốt hơn ở những giờ còn lại. Bài báo cũng nêu sáng kiến hợp tác thể thao và sức khỏe cộng đồng tại Việt Nam do IOC và WHO khởi xướng, PATH triển khai, đã hỗ trợ hơn 229.000 học sinh và người dân, và tỷ lệ học sinh đạt mức vận động khuyến nghị tăng 20,6%.

Vì sao trẻ ngày càng ít vận động

• Lịch học kín: học chính khóa, học thêm buổi tối, cuối tuần học năng khiếu.
• Đi lại bằng xe máy, ô tô: quãng đường đến trường gần nhưng được đưa đón tận cổng.
• Ít sân chơi: ở đô thị, khoảng sân trống, công viên gần nhà không nhiều.
• Màn hình: thời gian rảnh thường dành cho điện thoại, máy tính. Bài thời gian màn hình bao nhiêu là quá nhiều có cách đặt giới hạn không gây căng thẳng trong nhà.
• Bé gái ngại vận động hơn: do định kiến, thiếu môn phù hợp hoặc ngại đổ mồ hôi ở trường.

Cách đưa 60 phút vào một ngày bận rộn

60 phút không cần liền một mạch. Có thể chia thành nhiều khoảng 10–20 phút. Một số cách phụ huynh có thể thử:

1. Đi bộ hoặc đạp xe đến trường nếu đường an toàn và quãng đường hợp lý; nếu xa, gửi xe cách trường một đoạn để con đi bộ nốt.
2. Hai mươi phút sau bữa tối cho cả nhà: đi bộ quanh khu phố, đá cầu, nhảy dây, chơi cầu lông trước cửa.
3. Giờ ra chơi là giờ chơi thật: khuyến khích con rời lớp, chơi với bạn thay vì ngồi lướt điện thoại.
4. Cuối tuần một hoạt động ngoài trời: bơi, leo núi nhẹ, đạp xe ven sông, tùy điều kiện gia đình.
5. Cho con chọn môn: bóng rổ, nhảy hiện đại, võ, bơi. Môn con thích mới bền.

Với con gái tuổi dậy thì

Chênh lệch giữa bé gái và bé trai trong số liệu trên khá lớn. Cha mẹ có thể giúp bằng cách tìm nhóm bạn cùng giới tập chung, môn thể thao con không ngại như nhảy, yoga, bơi, và chuẩn bị đồ thể thao thoải mái. Đừng nhận xét về cân nặng hay ngoại hình như lý do để tập; hãy nói về sức khỏe, niềm vui và giấc ngủ ngon.

Mùa đông và ô nhiễm: tập thế nào

Tháng 11 ở miền Bắc vừa lạnh vừa có những ngày bụi mịn cao. Khi chỉ số không khí xấu, hãy chuyển sang các bài vận động trong nhà như nhảy theo nhạc, bài thể dục không dụng cụ, chơi bóng bàn. Ngày trời đẹp, tranh thủ ra ngoài buổi chiều. Với trẻ mới bắt đầu chạy bộ, nguyên tắc tăng dần trong bài chạy bộ cho người mới bắt đầu cũng áp dụng được: xen kẽ đi bộ và chạy, không ép tốc độ.

Phối hợp với nhà trường

Nhiều trường đã có câu lạc bộ thể thao, giải đấu nội bộ hay hoạt động ngoại khóa nhưng phụ huynh ít để ý. Hãy hỏi giáo viên chủ nhiệm về các hoạt động sau giờ học, và khuyến khích con tham gia ít nhất một nhóm. Trong họp phụ huynh, cha mẹ cũng có thể cùng đề xuất mở sân trường vào chiều muộn hay cuối tuần cho học sinh chơi. Bài báo nêu trên nhấn mạnh cần tăng cường phối hợp giữa ngành y tế, giáo dục và thể thao; ở cấp gia đình, sự phối hợp ấy bắt đầu từ một cuộc trò chuyện giữa phụ huynh và nhà trường. Với con đang ôn thi, có thể thỏa thuận với con khung giờ vận động cố định như một phần của lịch học, thay vì coi đó là phần thưởng sau khi học xong.

Cha mẹ là người làm mẫu

Bài báo nhấn mạnh việc hình thành thói quen vận động từ sớm, gắn với vui chơi và kết nối xã hội, cùng việc tạo môi trường để mọi người có thể vận động thường xuyên, an toàn và thích thú. Trong gia đình, điều này bắt đầu từ cha mẹ: một người bố đi bộ sau bữa tối, một người mẹ tập thể dục buổi sáng là hình mẫu cụ thể hơn mọi lời nhắc. Trẻ cũng cần được nghỉ ngơi đủ; vận động đều đặn giúp ngủ ngon, và ngủ ngon lại giúp con có sức cho ngày học dài.

Nếu con thường xuyên mệt, khó thở hoặc đau ngực khi gắng sức, hãy đưa con đi khám trước khi tăng cường độ tập.