Miền Bắc chuyển lạnh: nhận biết đột quỵ sớm và giữ giờ vàng

Khi thấy người thân méo miệng, yếu hoặc tê một bên tay chân, nói khó, hãy gọi 115 ngay và ghi nhớ thời điểm triệu chứng bắt đầu; đừng chích máu đầu ngón tay, cạo gió hay cho uống thuốc không rõ nguồn gốc. Mùa lạnh, nguy cơ cao rơi vào sáng sớm khi vừa ngủ dậy, lúc đi vệ sinh ban đêm và khi tắm nước lạnh hoặc tắm khuya. Người cao tuổi, người tăng huyết áp, tiểu đường, bệnh tim là nhóm cần giữ ấm và theo dõi kỹ nhất.

Trời lạnh tác động lên tim và mạch máu thế nào

Đầu tháng 11/2026, những đợt gió lạnh đầu mùa tràn về miền Bắc. Báo Lào Cai ngày 10/11/2026 dẫn giải thích của BS. Nguyễn Huy Hoàng (Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam): khi lạnh, cơ thể co mạch máu ngoài da để giữ nhiệt, khiến tim phải bơm máu chống lại sức cản lớn hơn và huyết áp có thể tăng. Nếu động mạch vành đã hẹp do xơ vữa, gắng sức trong giá lạnh dễ làm cơ tim thiếu oxy, gây đau thắt ngực hoặc biến cố tim mạch nặng.

Bài viết cũng lưu ý không nên hiểu đơn giản rằng trời lạnh làm máu đông lại rồi gây tắc mạch. Cơ chế phức tạp hơn, và điều đó giải thích vì sao người trẻ, chưa từng được chẩn đoán bệnh nền, vẫn có thể bị đột quỵ.

Ai thuộc nhóm nguy cơ cao

• Người cao tuổi.
• Người tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh mạch vành, suy tim, bệnh thận mạn.
• Người từng bị đột quỵ.
• Người bị rung nhĩ: cần dùng thuốc chống đông đúng chỉ định nếu bác sĩ đã kê.

Trong nhà có người thuộc nhóm này, mùa đông là lúc các thành viên khác nên để ý hơn tới giờ giấc, chỗ tắm và cách giữ ấm của họ.

Nhận biết đột quỵ theo FAST

BSCKII. Nguyễn Tiến Dũng, Phó Giám đốc Trung tâm Đột quỵ Bệnh viện Bạch Mai, khuyên ghi nhớ bốn chữ cái FAST, như Báo Đại biểu Nhân dân đăng tải đầu năm 2026:

Ông nhấn mạnh thời gian là não: mỗi phút trôi qua mà mạch máu chưa được tái thông, hàng triệu tế bào não có thể chết. Khi gọi cấp cứu, hãy nói rõ giờ người bệnh còn bình thường lần cuối; thông tin này giúp bác sĩ quyết định phương pháp điều trị.

Những việc làm mất thời gian quý

Chích máu đầu ngón tay, ngón chân, giác hơi, cho uống nước chanh hay thuốc không rõ tác dụng đều bị bác sĩ khuyến cáo tránh. Chúng không giúp tái thông mạch máu mà chỉ làm chậm việc đến viện. Bài báo Lào Cai còn liệt kê thêm các dấu hiệu cần cấp cứu ngay: đau ngực, khó thở; và khi đang tập thể dục mà vã mồ hôi lạnh kèm đau ngực, choáng, yếu bất thường thì phải dừng lại và tìm hỗ trợ y tế.

Năm thói quen nhỏ trong mùa lạnh

Ngủ dậy từ từ

Nằm thêm 3–5 phút sau khi tỉnh, cử động tay chân, rồi mới ngồi dậy chậm rãi và mặc áo ấm. Chuyển tư thế theo trình tự nằm, ngồi, đứng. Nếu chóng mặt, ngồi hoặc nằm lại và gọi người trợ giúp.

Tắm nước ấm, tắm sớm

Dùng nước ấm, thử nhiệt độ trước khi tắm, tránh gió lùa, lau khô và mặc ấm ngay sau đó. Người cao tuổi nên có tay vịn, sàn chống trơn và tắm khi có người thân ở nhà. Tránh tắm quá khuya.

Đi vệ sinh ban đêm an toàn

Bật đèn, khoác thêm áo, đi dép chống trượt. Có thể để sẵn một chiếc áo khoác ngay đầu giường cho người già.

Giữ ấm đúng chỗ

Đầu, cổ, ngực và bàn chân là những vùng nên được che chắn kỹ. Ra ngoài trời lạnh nên đội mũ, quàng khăn, đeo khẩu trang.

Uống thuốc huyết áp đều đặn

Không tự ngừng thuốc khi thấy vài lần đo bình thường, cũng không tự tăng liều sau một lần đo cao vì vừa ra ngoài trời lạnh. Nên có máy đo huyết áp tại nhà và ghi lại kết quả để mang đi khám.

Ăn uống, rượu bia và vận động

Khuyến cáo chung là ưu tiên rau, trái cây, đậu, ngũ cốc nguyên hạt; giảm muối và chất béo bão hòa; uống đủ nước và ưu tiên nước ấm. Đặc biệt, đừng uống rượu để làm ấm người: cảm giác ấm chỉ là tạm thời, và người đã uống không nên tắm một mình hay ra ngoài khi thiếu tỉnh táo. Bài bớt rượu bia thay đổi cơ thể ra sao có thêm lý do để cắt giảm, nhất là dịp tất niên sắp tới.

Những buổi sáng giá rét, hãy chuyển việc tập thể dục vào trong nhà hoặc đợi trời ấm hơn, khởi động kỹ và tăng cường độ từ từ. Với người làm văn phòng ngồi lâu trong phòng điều hòa, vài động tác giãn cơ như trong bài bài giãn cơ 10 phút cho dân văn phòng giúp máu lưu thông mà không cần ra ngoài.

Chuẩn bị sẵn trong nhà trước mùa rét đậm

Khi sự cố xảy ra, người nhà thường lúng túng vì không biết thuốc đang dùng là gì hay bệnh án để đâu. Vài phút chuẩn bị từ bây giờ giúp tiết kiệm nhiều thời gian lúc cấp cứu:

• Dán số cấp cứu 115 và số điện thoại của bác sĩ hoặc bệnh viện quen ở chỗ dễ thấy, cạnh điện thoại bàn hay trên tủ lạnh.
• Để danh sách thuốc đang dùng, bệnh nền, tiền sử dị ứng trong một túi nhựa cùng bản sao thẻ bảo hiểm y tế.
• Tìm hiểu trước cơ sở gần nhà có khả năng cấp cứu đột quỵ.
• Lắp đèn ngủ ở lối từ giường đến nhà vệ sinh, thảm chống trượt trong phòng tắm.
• Dạy các thành viên trong nhà, kể cả con lớn, cách nhận biết FAST.

Cuối cùng, nếu trong nhà có người lớn tuổi sống một mình, một cuộc gọi buổi sáng mỗi ngày trong mùa lạnh là cách đơn giản để phát hiện bất thường sớm.