Không khí Hà Nội vào mùa ô nhiễm: cách tự bảo vệ cả nhà

Khi chỉ số AQI ở Hà Nội lên mức xấu (151–200), nên hạn chế vận động mạnh ngoài trời và đeo khẩu trang; khi lên mức rất xấu (201–300), nên chuyển hoạt động vào trong nhà và chỉ ra ngoài khi cần, với khẩu trang đạt chuẩn. Trẻ em, người cao tuổi và người có bệnh hô hấp, tim mạch là nhóm cần bảo vệ trước tiên. Mùa ô nhiễm năm nay đã bắt đầu từ cuối tháng 10.

Mùa bụi mịn 2026 đến sớm

Sáng 26/10/2026, theo dữ liệu IQAir, AQI của Hà Nội lên 164 lúc khoảng 7 giờ rồi 172 lúc 9 giờ, đưa thành phố lên vị trí thứ ba trong danh sách đô thị ô nhiễm nhất thế giới thời điểm đó. Trạm Quảng An (Tây Hồ) có lúc vượt 200, Phú Thượng 198, Lò Đúc 181, như CafeF đăng lại từ VTC News về đợt ô nhiễm cuối tháng 10. Nguyên nhân được nêu là thời tiết khô, gió yếu và hiện tượng nghịch nhiệt khiến bụi bị giữ sát mặt đất, sau một tháng 9 nhiều mưa giúp không khí sạch hơn.

Nghịch nhiệt là kiểu thời tiết điển hình của mùa đông miền Bắc: lớp không khí lạnh nằm dưới, lớp ấm hơn phía trên như một cái nắp, khói xe và bụi xây dựng không bay lên được. Vì vậy chỉ số thường xấu nhất vào đêm và sáng sớm, đúng giờ nhiều người đi tập thể dục.

Bụi mịn ảnh hưởng đến cơ thể ra sao

Theo WHO về chất lượng không khí ngoài trời và sức khỏe, ô nhiễm không khí xung quanh gây khoảng 4,2 triệu ca tử vong sớm trên thế giới năm 2019, phần lớn ở các nước thu nhập thấp và trung bình. Trong số đó, 68% liên quan bệnh tim thiếu máu cục bộ và đột quỵ, 14% bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, 14% nhiễm trùng hô hấp dưới cấp và 4% ung thư phổi. Cũng năm 2019, 99% dân số thế giới sống ở nơi không đạt mức hướng dẫn của WHO.

Điều đáng chú ý trong con số này là tim mạch chiếm phần lớn, chứ không chỉ phổi. Hạt bụi PM2.5 đủ nhỏ để đi sâu vào phổi và tác động lên mạch máu, nên người có bệnh tim, tăng huyết áp cũng cần cẩn trọng không kém người bị hen.

Làm gì theo từng mức AQI

Bảng dưới tổng hợp khuyến cáo được báo chí trích dẫn từ cơ quan quan trắc trong các đợt ô nhiễm năm 2026, trong đó có bài của VnEconomy về đợt ô nhiễm tháng 1/2026.

Hãy tập thói quen xem AQI trước khi ra khỏi nhà, giống như xem dự báo mưa. Chỉ số thay đổi theo giờ và theo điểm đo, nên con số ở một trạm cách nhà bạn vài cây số có thể khác khá nhiều.

Xem chỉ số ở đâu

Các bài báo trong năm 2026 thường dẫn số liệu từ trạm quan trắc của cơ quan môi trường và từ ứng dụng IQAir AirVisual. Hai nguồn có thể lệch nhau vì vị trí đặt trạm và cách tính khác nhau. Thay vì băn khoăn con số nào đúng, hãy chọn một nguồn có trạm gần nhà hoặc gần trường của con, theo dõi đều đặn để thấy xu hướng trong ngày. Nhiều gia đình thấy chỉ số thường dễ chịu hơn vào buổi chiều so với sáng sớm, nhưng điều này thay đổi theo từng đợt thời tiết, vì vậy vẫn nên kiểm tra trước mỗi lần định ra ngoài lâu.

Giữ không khí trong nhà sạch hơn

Nhiều gia đình nghĩ đóng cửa là đủ, nhưng bụi vẫn lọt vào qua khe cửa và theo người ra vào. Một số việc đơn giản giúp giảm bụi trong nhà:

• Đóng cửa sổ vào đêm và sáng sớm, lúc chỉ số thường cao nhất; mở thông gió vào buổi trưa hoặc chiều khi AQI giảm.
• Không đốt than, hương, vàng mã trong phòng kín. Nguồn khói trong nhà cộng với bụi ngoài trời khiến phòng ngủ ô nhiễm hơn bạn tưởng.
• Lau nhà bằng khăn ẩm thay vì quét khô làm bụi bay lên.
• Nếu dùng máy lọc không khí, đặt ở phòng ngủ của người dễ tổn thương nhất, đóng cửa phòng khi máy chạy và thay lõi lọc đúng hạn của nhà sản xuất.

Chọn khẩu trang cho đúng việc

Khẩu trang vải hay khẩu trang y tế mỏng chủ yếu cản giọt bắn và bụi thô. Với bụi mịn, nên chọn loại được chứng nhận lọc bụi mịn và đeo khít mặt; một chiếc khẩu trang tốt mà hở hai bên má thì hiệu quả giảm rõ. Trẻ nhỏ cần cỡ khẩu trang riêng, không dùng khẩu trang người lớn gập lại.

Tập thể dục khi trời ô nhiễm

Người chạy bộ ven hồ Tây hay công viên Thống Nhất vào 5–6 giờ sáng là hình ảnh quen thuộc, nhưng mùa này đó lại là khung giờ bụi tích tụ nhiều. Khi thở gấp lúc vận động, lượng không khí đi vào phổi tăng lên nhiều lần. Những ngày AQI vượt 150, hãy dời giờ tập sang lúc chỉ số thấp hơn hoặc tập trong nhà. Một bài tập tại nhà không cần dụng cụ với 20–30 phút là đủ giữ nhịp vận động cho cả tuần ô nhiễm.

Khi không khí sạch trở lại sau một đợt gió mùa đông bắc, hãy tranh thủ ra ngoài. Thời gian ở công viên, ven sông vẫn có ích cho tinh thần, như bài không gian xanh và sức khỏe tinh thần đã phân tích; chỉ cần chọn đúng ngày, đúng giờ.

Nhóm cần lưu ý riêng

Trẻ nhỏ: thở nhanh hơn người lớn và hay chạy nhảy ngoài trời. Những ngày rất xấu, cha mẹ có thể hỏi nhà trường về việc cho trẻ chơi trong lớp thay vì sân trường.

Người cao tuổi và người có bệnh tim, phổi: chuẩn bị đủ thuốc dùng hằng ngày, tránh ra ngoài sáng sớm khi vừa lạnh vừa nhiều bụi. Nếu thấy khó thở hơn bình thường, ho nhiều, tức ngực, hãy đi khám.

Người làm việc ngoài trời như shipper, công nhân xây dựng, bảo vệ: đây là nhóm khó tránh phơi nhiễm nhất. Khẩu trang lọc bụi mịn đeo khít, nghỉ trong nhà vào giờ cao điểm ô nhiễm nếu có thể là cách bảo vệ thực tế.